Bezpośrednie wizyty w poszczególnych gminach wskazały, iż poziom deklaratywności jest zasadniczo odmienny od poziomu działalności operacyjnej tych jednostek. Powiat chełmskie są niszowym obszarem w pryzmacie ekonomii społecznej, a samo pojęcie oraz możliwości z niego wynikające są słabo zakorzenione w świadomości nie tylko ogółu społeczeństwa, ale często również i przedstawicieli JST. Należy jednak wyraźnie podkreślić, iż nie wszędzie jednak znajomość problematyki i chęć poszerzenia wiedzy z zakresu ekonomii społecznej była na niskim poziomie. Największe zainteresowanie realizacją działań skierowanych bezpośrednio do tych, których problemy mogą być skutecznie rozwiązywane lub chociażby łagodzone odnotowano jedynie w dwóch gminach powiatu chełmskiego: Wierzbica oraz Ruda-Huta, co wskazuje na pozytywną chęć zmian niekorzystnych aspektów rzeczywistości tychże gminach. Co zatem z pozostałymi gminami? Być może prorozwojowa postawa dwóch wzorcowych gmin powiatu chełmskiego zostanie w końcu dostrzeżona przez tych, którzy mają możliwość kreowania „pozytywnej” rzeczywistości w innych społecznościach lokalnych. Jeżeli tak się jednak nie stanie należy mieć nadzieję, że społeczeństwo w końcu dokona stosownej rewizji poglądów, a w konsekwencji oddolnie podejmie działania skierowane na wybór, tych, dla których empatia problemów społecznych nie jest terminem obcym.

Biorąc pod uwagę wyniki dostępnych badań pt. „Małe ojczyzny – poczucie przynależności Polaków” opracowanych przez Centrum Badania Opinii Społecznej okazuje się, że w ciągu pięciu minionych lat wyraźnie wzrosło poczucie przynależności do społeczności lokalnej i miejscowości zamieszkania. Wzrostowi tego rodzaju identyfikacji nie towarzyszył wzrost odsetka Polaków utożsamiających się ze swoim regionem, krajem, czy też UE. Najwyższy odsetek deklaracji świadczących o więzi ze społecznością lokalną zanotowany został wśród rolników (77%), co można tłumaczyć tradycyjnym przywiązaniem tej grupy społeczno-zawodowej do ziemi.[1] Wyniki te świadczą o wielkim potencjale drzemiącym w społecznościach wiejskich właśnie w zakresie budowania partnerstw. Partnerstew wymagających jednak silnego wsparcia zarówno o charakterze instytucjonalnym, doradczym oraz mentorskim. A to zadanie winno być rezaliozwane na poziomie organów decyzyjnych. Dopóki organy te nie podejmą trudu koordynowania inicjatyw partnerskich włączających w ogół tych działań podmioty spoza gmin, dopóty szerokie spektrum potencjalnych korzyści wynikających z realizowania inicjatyw partnerskich nie zagości na Ziemi Chełmskiej.

Pojęcie spółdzielczości, często dziś kryjącej się pod innymi nowymi terminami, jest głęboko zakorzenione w polskiej społeczności, a zwłaszcza jest to element znamienny dla małych społeczności lokalnych. Zmieniły się natomiast warunki zewnętrzne wpływające na zasadniczo odmienne warunki funkcjonowania „związków spółdzielczych”, ale nie oznacza to, że nastąpiła radykalna zmiana w świadomości społecznej.